CMR: list przewozowy krok po kroku, wzór, pola do wypełnienia i e-CMR w 2026 roku

CMR to skrót od Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów, podpisanej w Genewie w 1956 r., i potoczna nazwa listu przewozowego, który potwierdza zawarcie takiej umowy. List CMR wystawia się co najmniej w 3 oryginałach: dla nadawcy, dla odbiorcy (jedzie z towarem) i dla przewoźnika. Poniżej opisujemy pola formularza po kolei, zastrzeżenia, limit odpowiedzialności 8,33 SDR za kilogram i stan e-CMR w Polsce w 2026 r.

Ten tekst dotyczy wyłącznie listu CMR. Pełny zestaw papierów, które jadą z ładunkiem w kraju i za granicą, opisaliśmy w poradniku o dokumentach przewozowych w transporcie drogowym.

Konwencja CMR: kiedy się ją stosuje

Konwencja obejmuje każdą umowę o odpłatny przewóz towarów pojazdami drogowymi, gdy miejsce przyjęcia towaru i miejsce dostawy leżą w dwóch różnych państwach, z których co najmniej jedno jest stroną konwencji (art. 1). Siedziba i obywatelstwo stron nie mają znaczenia. Polska stosuje CMR od 1962 r. (Dz.U. 1962 nr 49 poz. 238).

Konwencji nie stosuje się do przesyłek pocztowych, przewozu zwłok i przeprowadzek. Przewozy krajowe, także kabotaż, podlegają prawu danego państwa, w Polsce ustawie Prawo przewozowe.

Ważna zasada z art. 4: brak listu przewozowego, błąd w nim albo jego zgubienie nie unieważnia umowy przewozu. Umowa nadal podlega konwencji, tylko trudniej udowodnić, co i w jakim stanie przekazano przewoźnikowi.

Kto wypełnia list przewozowy CMR

Według konwencji list wystawia nadawca i podpisuje go razem z przewoźnikiem (art. 5). Nadawca odpowiada za prawdziwość danych o stronach, towarze, wadze i instrukcjach celnych (art. 7). W praktyce druk często przywozi kierowca albo przygotowuje spedytor, ale dane podaje nadawca i powinien je sprawdzić przed podpisem. Gdy zlecasz przewóz przez strefę klienta Antrans, dane do listu zbiera spedytor prowadzący zlecenie, a Ty potwierdzasz je przed załadunkiem.

Nadawcą w rozumieniu konwencji jest ten, kto zawarł umowę z przewoźnikiem. Przy sprzedaży na warunkach Incoterms EXW lub FCA może to być kupujący albo jego spedytor, choć towar wyjeżdża z magazynu sprzedawcy.

Jak wypełnić CMR: pola 1 - 24 po kolei

W Polsce najczęściej używa się druku według wzoru IRU z 1976 r. Opisujemy pola właśnie według niego. IRU wydała w 2007 r. nowszy model z inną numeracją (tam na przykład pole 3 to miejsce załadunku, a 6 to przewoźnik), więc zawsze patrz na nazwę rubryki, a nie tylko na numer.

Na druku z 1976 r. jest adnotacja, że pola 1 - 15 wypełnia się na odpowiedzialność nadawcy. Klauzula, że przewóz podlega konwencji CMR, jest wydrukowana w nagłówku. To ważne, bo brak takiej klauzuli obciąża przewoźnika kosztami i szkodami, które z tego wynikną (art. 7 ust. 3). Przy ładunkach niebezpiecznych dane z pola 9 muszą się zgadzać z dokumentacją ADR, w tym z instrukcjami pisemnymi ADR w kabinie.

Egzemplarze listu CMR: kto co dostaje

Konwencja wymaga 3 oryginałów podpisanych przez nadawcę i przewoźnika (art. 5). Pierwszy zostaje u nadawcy, drugi jedzie z towarem do odbiorcy, trzeci zatrzymuje przewoźnik. Wzór IRU ma 4 egzemplarze w kolorach:

1. czerwony dla nadawcy,
2. niebieski dla odbiorcy, jedzie z towarem przez całą trasę,
3. zielony dla przewoźnika, wraca z podpisem odbiorcy i jest podstawą do faktury za fracht,
4. czarny do procedur administracyjnych, w praktyce często dla spedytora.

Spotyka się też zestawy 5-egzemplarzowe. Wszystkie egzemplarze muszą mieć tę samą treść. Pierwszy egzemplarz ma znaczenie także w trasie: nadawca, który chce zmienić miejsce dostawy albo odbiorcę, musi go okazać przewoźnikowi (art. 12).

Zastrzeżenia przewoźnika i odbiorcy

Przy załadunku kierowca ma sprawdzić liczbę sztuk, ich oznaczenia oraz widoczny stan towaru i opakowania (art. 8). Jeśli tego nie da się zrobić, na przykład ładunek jest zafoliowany na palecie albo naczepę plombuje nadawca, wpisuje to w polu 18 z uzasadnieniem. Zastrzeżenia wiążą nadawcę tylko wtedy, gdy wyraźnie je przyjmie na liście.

Puste pole 18 ma skutek prawny. Bez zastrzeżeń przyjmuje się, że towar i opakowanie były w dobrym stanie, a liczba sztuk zgadzała się z listem (art. 9). Dobre zastrzeżenie jest konkretne: „2 palety z rozerwaną folią, towaru nie przeliczono, ładunek zafoliowany przez nadawcę, plomba nr …”.

Po stronie odbiorcy obowiązują terminy z art. 30:

• szkody widoczne wpisuje się przy odbiorze, najlepiej w polu 24,
• szkody niewidoczne zgłasza się pisemnie w ciągu 7 dni od dostawy, bez niedziel i świąt,
• roszczenie za opóźnienie wymaga pisemnego zgłoszenia w ciągu 21 dni od udostępnienia towaru odbiorcy.

Odpowiedzialność przewoźnika i limit 8,33 SDR/kg

Przewoźnik odpowiada za utratę lub uszkodzenie towaru od chwili przyjęcia do chwili wydania oraz za opóźnienie (art. 17). Zwalniają go między innymi: wina lub polecenie uprawnionego, wada własna towaru, okoliczności, których nie mógł uniknąć, a także ryzyka szczególne, np. wadliwe opakowanie albo załadunek wykonany przez nadawcę.

Odszkodowanie jest ograniczone do 8,33 jednostki SDR (specjalnych praw ciągnienia MFW) za każdy brakujący kilogram wagi brutto. Ten limit wprowadził Protokół z 1978 r., który wobec Polski obowiązuje od 21 lutego 2011 r. Przy całkowitej utracie 20 t ładunku górna granica wynosi więc 166 600 SDR, niezależnie od faktury za towar. Dodatkowo zwraca się przewoźne i cła. Za opóźnienie odszkodowanie nie przekroczy wysokości przewoźnego.

Wyższą ochronę daje wpisanie w polu 20 zadeklarowanej wartości towaru (art. 24) lub specjalnego interesu w dostawie (art. 26), za uzgodnioną dopłatą. Limit nie działa przy winie umyślnej przewoźnika albo niedbalstwie, które prawo sądu uznaje za równoznaczne (art. 29). Roszczenia przedawniają się co do zasady po roku (art. 32). Odpowiedzialność przewoźnika pokrywa polisa OCP przewoźnika, a wartość ładunku ponad limit chroni ubezpieczenie cargo.

e-CMR: elektroniczny list przewozowy w 2026 roku

Elektroniczny list CMR opiera się na Protokole dodatkowym z 20 lutego 2008 r. Prezydent RP ratyfikował go 23 kwietnia 2019 r., a wobec Polski obowiązuje od 11 września 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1487 i 1488). Według rejestru ONZ (odczyt 09.10.2026) protokół ma 42 strony, w tym Niemcy (od 2022 r.), Włochy i Austrię (od 2024 r.), Francję, Hiszpanię, Holandię, kraje skandynawskie i Wielką Brytanię.

e-CMR ma taką samą moc dowodową jak papier, jeśli system zapewnia uwierzytelnienie stron i niezmienność danych. W przewozach z Polski można go więc używać, gdy kraj rozładunku także przyjął protokół, a nadawca, przewoźnik i odbiorca zgadzają się na formę elektroniczną.

Polskie prawo krajowe jest jeszcze w drodze. Projekt ustawy o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (UD18) w najnowszej wersji z 27 lutego 2026 r. dopisuje do ustawy Prawo przewozowe przepis, że list przewozowy wystawia się w formie pisemnej w postaci papierowej lub elektronicznej (art. 2 pkt 1 projektu, nowy art. 38 ust. 3). Dotyczy to krajowego listu przewozowego, bo przewozy międzynarodowe reguluje Konwencja CMR i jej protokół. Ten sam projekt pozwala kierowcy okazać przy kontroli drogowej dokument przewozowy w postaci elektronicznej i udostępnić go kontrolującemu środkami komunikacji elektronicznej (nowy art. 87 ust. 9 ustawy o transporcie drogowym). Tę wersję opublikowano w Rządowym Centrum Legislacji 6 marca 2026 r. Rząd planował przyjęcie projektu w III kwartale 2026 r., ale według stanu z 11 października 2026 r. Rada Ministrów go nie przyjęła i nie trafił on do Sejmu.

Drugi termin wynika z unijnego rozporządzenia eFTI (2020/1056). Od 9 lipca 2027 r. organy kontrolne we wszystkich państwach UE muszą akceptować dane przewozowe udostępniane elektronicznie przez certyfikowane platformy. Obowiązek dotyczy urzędów, a nie firm, więc papierowy list CMR nadal pozostaje dopuszczalny.

Wzór listu CMR: skąd wziąć druk

Nie ma urzędowego formularza CMR wydawanego przez państwo. Konwencja określa tylko, jakie dane list musi zawierać (art. 6). Standardem rynkowym jest wzór IRU, czyli Międzynarodowej Unii Transportu Drogowego, w wersji z 1976 lub 2007 r. Druki kupuje się w bloczkach w drukarniach i sklepach biurowych, a systemy TMS i platformy e-CMR generują je w tym samym układzie. Oficjalną instrukcję wypełniania modelu 2007 IRU udostępnia jako plik PDF (link w źródłach).

Najczęstsze błędy w liście CMR

• Kierowca podpisuje list bez sprawdzenia ładunku i zostawia puste pole 18, a potem odpowiada za braki, których nie spowodował.
• Odbiorca podpisuje pole 24 bez daty i godziny, przez co nie da się udowodnić postoju na rozładunku.
• Opis towaru w polu 9 jest ogólny, np. „towar”, i nie zgadza się z fakturą ani z dokumentem celnym.
• Egzemplarze różnią się treścią, bo poprawki naniesiono tylko na jednym.
• Zmiana adresu dostawy w trasie odbywa się telefonicznie, bez adnotacji i bez okazania pierwszego egzemplarza.
• Waga brutto w polu 11 to szacunek, który nie zgadza się z ważeniem, co przy przeładowaniu pojazdu kończy się karą przy kontroli drogowej.

Najczęstsze pytania

Co to znaczy CMR?

CMR to skrót od francuskiej nazwy Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (Convention relative au contrat de transport international de marchandises par route). Tą samą nazwą określa się list przewozowy wystawiany na podstawie konwencji. Dokument potwierdza zawarcie umowy przewozu, przyjęcie towaru przez przewoźnika i jego stan przy załadunku.

Kto wypełnia dokument CMR?

Według konwencji list wystawia nadawca, a podpisują go nadawca i przewoźnik. Nadawca odpowiada za dane o towarze, stronach i instrukcjach. Przewoźnik wpisuje swoje dane i zastrzeżenia, a odbiorca potwierdza odbiór w ostatnim polu.

Kiedy potrzebny jest CMR?

CMR stosuje się przy odpłatnym przewozie towarów drogą, gdy załadunek i rozładunek są w dwóch różnych państwach, a co najmniej jedno z nich jest stroną konwencji. Dotyczy to także przewozów w obrębie UE, na przykład z Polski do Niemiec. W przewozach krajowych używa się krajowego listu przewozowego.

Czym różni się CMR od listu przewozowego?

List CMR jest rodzajem listu przewozowego, przeznaczonym dla międzynarodowego przewozu drogowego. Krajowy list przewozowy podlega przepisom danego kraju, w Polsce ustawie Prawo przewozowe. CMR ma jednolity układ pól i te same zasady odpowiedzialności we wszystkich państwach konwencji.

Ile egzemplarzy ma list CMR?

Konwencja wymaga 3 oryginałów: dla nadawcy, dla odbiorcy i dla przewoźnika. Typowy druk według wzoru IRU ma 4 egzemplarze w kolorach czerwonym, niebieskim, zielonym i czarnym, a czwarty służy procedurom administracyjnym. Spotyka się też zestawy 5-egzemplarzowe.

Czy e-CMR jest ważny w Polsce?

Tak, Polska jest stroną Protokołu dodatkowego o elektronicznym liście przewozowym od 11 września 2019 r. e-CMR ma moc dowodową papierowego listu w przewozach międzynarodowych, jeśli system spełnia wymogi protokołu. Krajowy list przewozowy w postaci elektronicznej przewiduje projekt ustawy UD18 (wersja z 27 lutego 2026 r.), który do 11 października 2026 r. nie trafił do Sejmu.

Źródła

• Konwencja CMR, Dz.U. 1962 nr 49 poz. 238
• Protokół do Konwencji CMR z 1978 r. (SDR), Dz.U. 2011 nr 72 poz. 382
• Oświadczenie rządowe o mocy Protokołu z 1978 r. wobec Polski, Dz.U. 2011 nr 72 poz. 383
• Protokół dodatkowy do Konwencji CMR o elektronicznym liście przewozowym, Dz.U. 2019 poz. 1487
• Oświadczenie rządowe o mocy Protokołu e-CMR wobec Polski, Dz.U. 2019 poz. 1488
• UN Treaty Collection: Protokół z 1978 r. do Konwencji CMR, lista stron
• IRU: How to fill in the CMR consignment note (IRU model 2007), PDF
• Gov.pl: projekt ustawy o zmianie ustawy o transporcie drogowym (UD18)
• Rządowe Centrum Legislacji: projekt UD18, wersja z 27.02.2026 (art. 2 zmienia ustawę Prawo przewozowe)
• Rozporządzenie (UE) 2020/1056 w sprawie elektronicznych informacji o transporcie towarowym (eFTI)
• Komisja Europejska: eFTI Regulation, harmonogram

Wysyłasz towar za granicę i chcesz, żeby CMR, zastrzeżenia i potwierdzenie dostawy były dopilnowane bez Twojego udziału? Opisz ładunek w strefie klienta albo zadzwoń pod +48 666 666 863. Dedykowany spedytor prowadzi przewóz od załadunku do podpisu odbiorcy, a nadawcom zapewniamy ubezpieczenie Cargo 300 tys. EUR na zdarzenie.

Sebastian Szklarczyk

Dyrektor Generalny | Antrans BiS, OlkuszSebastian Szklarczyk od ponad 15 lat kieruje rozwojem Antrans BiS - firmy transportowej realizującej przewozy w całej Europie. Zaczynał jako Kierownik Działu Spedycji, gdzie zdobywał praktyczne doświadczenie w organizacji przewozów międzynarodowych i zarządzaniu flotą pojazdów na trasach europejskich.

Jako Dyrektor Generalny odpowiada za strategiczne zarządzanie firmą realizującą rocznie ponad 21 000 transportów na kluczowych kierunkach: Polska-Włochy, Polska-Niemcy, Polska-Austria, Hiszpania, Benelux i Skandynawia. Pod jego kierownictwem Antrans BiS rozwinął flotę do 220 pojazdów (własnych i partnerskich) oraz osiągnął terminowość dostaw na poziomie 98%.

Specjalizacja: transport międzynarodowy FTL w całej Europie, logistyka automotive i FMCG, optymalizacja tras europejskich, przepisy drogowe i zakazy ruchu w UE, dokumentacja przewozowa (CMR, VAT-UE, INTRASTAT).

Na blogu Antrans BiS dzieli się praktyczną wiedzą z zakresu spedycji międzynarodowej, przepisów transportowych oraz biznesowych aspektów prowadzenia firmy TSL w różnych krajach europejskich.

Kontakt:
sebastian.szklarczyk@antransbis.pl